Zabrana preinačenja na štetu optuženog propisan je u čl.453. Zakonika o krivičnom postpku. Prema navedenom članu:
„Ako je izjavljena žalba samo u korist optuženog, presuda se ne sme izmeniti na njegovu štetu u pogledu pravne kvalifikacije krivičnog dela i krivične sankcije“.
Prema stavu Apelacionog suda u Beogradu, izraženog u presudi Kž1 Po1 25/2015 od 25. februara 2016. godine:
“U postpku po pravnim lekovima, a povodom pravnog leka izjavljenog u korist okrivljenog zabrana preinačenja na gore važi i za činjenično stanje , a donja granica poromene krivičnogpravnog položaja okrivljenih je pobijana presuda”.
Dakle, dejstvo zabrane reformatio in peius je apsolutno, što dalje znači da sud rešavajući po pravnom leku uloženom u korist okrivljenog ne sme doneti odluku koja bi na bilo koji način išla na štetu okrivljenog, što dalje znači da je u postupku po pravnom leku donja granica promene položaja okrivljenog napadnuta presuda, a što dalje ukazuje da se dejstvo zabrane reformatio in peius odnosi i na činjenično stanje dato u pobijanoj presudi.
Kada je javni tužilac izjavio pravni lek, postavlja se pitanje da li tada važi zabrana preinačenja na štetu okrivljenog?
Dakle, ako je pravni lek javni tužilac uložio, pored pravnog leka uloženog od strane okrivljenih ili njihovih branilaca, te ako su pak oba pravna leka uspela, postavlja se pitanje, da li važi zabrana reformatio in peius.
Kada je javni tužilac uložio pravni lek protiv prve prvostepene presude – napred navedene, iz svih zakonskih osnova, pa i zbog pogrešno i nepotpuno utvrđenog činjeničnog stanja, ali samo u odnosu na oslobađajući deo i konkretno preciziran osuđujući deo, ali ne i na određen deo presude koji se odnosi na činjenično stanje koje je izostavljeno iz izreke navedene presude, apsolutno dejstvo zabrane reformatio in peius se nužno nameće, jer bi u protivnom bilo dovoljno da javni tužilac uloži žalbu i pobija presudu iz formalnih osnova, pa da isključi primenu ove zabrane, što svakako nije u skladu sa razlozima uvođenja ovog instituta u krivični postupak.
Iz svega izloženog, se ponovo zaključuje da nije dovoljno postojanje pravnog leka izjavljenog na štetu okrivljenog od strane javnog tužioca pa da zabrana reformatio in peius ne važi, i da se samim u takvim slučajevima okrivljeni ni u kom slučaju ne može dovoditi u nepovoljniji krivično pravni položaj.
Zabrana preinačenja na štetu okrivljenog suštinski u sebi podrazumeva, da utvrđivanje novog činjeničnog stanja može da ide samo dotle dok ono bude nepovoljnije za okrivljenog od onog koje je bilo utvrđeno u pobijanoj odnosno u pređašnjoj presudi, odnosno do granica određenih ovom zabranom.
Drugim rečima, u postupku po pravnim lekovima, a povodom pravnog leka uloženog u korist okrivljenog zabrana reformatio in peius važi i za činjenično stanje. Dakle, donja granica promene krivičnopravnog položaja okrivljenih je pobijana presuda. Prema tome sud ne sme primeniti stroži zakon, tj. sve odredbe tog zakona i to odredbe o krivičnom delu, krivici, kazni, procesnim pretpostavkama itd., ako su ispunjeni uslovi za primenu principa zabrane reformatio in peius.
Sama priroda navedenog instituta implicira da je isti i uveden u pozitivno zakonodavstvo, da bi se okrivljeni zaštitio od situacije da se njegov pravni lek eventualno može okrenuti protiv njega, što dalje implicira da zabrana važi kako u slučaju drukčije pravne kvalifikacije i strožijeg kažnjavanja baziranog na činjeničnom stanju iz pobijane presude, tako i u slučaju novoutvrđenog činjeničnog stanja.
Iz svega ovoga se zaključuje da sud, u ponovnom postupku ne sme utvrđivati nove činjenice i okolnosti.
Izvor: Redakcija “Profi Sistema”.