Zakon o zaposlenima u autonomnim pokrajinama i jedinicama lokalne samouprave (“Sl. glasnik RS”, br. 21/2016) se primenjuje od 1. decembra 2016. godine, osim pojedinih članova čije se odredbe primenjuju od 13. marta, odnosno od 1. oktobra 2016. godine.
I. Predmet uređivanja
I.1. Na koga se Zakon primenjuje
Zakon o zaposlenima u autonomnim pokrajinama i jedinicama lokalne samouprave uređuju se prava i dužnosti iz radnog odnosa zaposlenih u organima autonomnih pokrajina i jedinicama lokalne samouprave, a odredbe ovog zakona shodno se primenjuju na zaposlene u organima gradskih opština, kao i službama i organizacijama koje osniva nadležni organ autonomne pokrajine, jedinice lokalne samouprave i gradske opštine, prema posebnom zakonu, odnosno Zakonu o lokalnoj samoupravi (“Sl. glasnik RS”, br. 129/2007 i 83/2014-dr.zakon).
Pod službama i organizacijama koje osniva nadležni organ autonomne pokrajine, jedinice lokalne samouprave i gradske opštine smatraju se stručne službe i posebne organizacije koje su osnovane za obavljanje poslova uprave.
Ovde bi trebalo napraviti paralelu sa Zakonom o državnim službenicima (”Sl. glasnik RS”, br. 79/2005, 81/2005-isp., 83/2005-isp, 64/2007, 67/2007-isp, 116/2008, 104/2009 i 99/2014). Ovim zakonom uređen je radnopravni status zaposlenih u organima državne uprave, sudovima, javnim tužilaštvima, Republičkom javnom pravobranilaštvu, službama Narodne skupštine, službama predsednika Republike, službama Vlade, službama Ustavnog suda i službama organa čije članove bira Narodna skupština. S druge strane ovaj zakon se ne primenjuje na lica koja nisu državni službenici: narodni poslanici, predsednik Republike, sudije Ustavnog suda, članovi Vlade, sudije, javni tužioci, zamenici javnih tužilaca i druga lica koja na funkciju bira Narodna skupština, postavljena lica, kao i lica koja prema posebnim propisima imaju status funkcionera, niti na zaposlene u autonomnim pokrajinama i jedinicama lokalne samouprave.
Prelaznim odredbama Zakona o državnim službenicima propisano je da će se odredbe Zakona o radnim odnosima u državnim organima (“Sl. glasnik RS”, br. 48/91, 66/91, 44/98-dr.zakon, 49/99-dr.zakon, 34/2001-dr.zakon, 39/2002, 49/2005-US, 79/2005-dr. Zakon, 23/2013-OUS), shodno primenjivati i na zaposlene u autonomnim pokrajinama i jedinicama lokalne samouprave, do donošenja posebnog zakona, a ova odredba Zakon o državnim službenicima na snazi je još od 1. jula 2006. godine.
Početkom primene Zakona o zaposlenima u autonomnim pokrajinama i jedinicama lokalne samouprave (u daljem tekstu: Zakon) prestala je shodna primena Zakona o radnim odnosima u državnim organima na funkcionere, službenike i nameštenike u autonomnim pokrajinama i jedinicama lokalne samouprave, kao i odredba člana 10. Zakona o platama u državnim organima i javnim službama („Sl. glasnik RS”, br. 34/01, 62/06 – dr. zakon, 116/08 – dr.zakon, 116/08 – dr.zakon, 92/11, 99/11 – dr. zakon, 10/13, 55/13 i 99/14).
I.2. Na koga se Zakon ne primenjuje
Zakon se ne primenjuje na zaposlene u privrednim društvima, preduzećima, ustanovama, javnim agencijama, fondovima i fondacijama koje osniva nadležni organ autonomne pokrajine i jedince lokalne samouprave, jer je položaj zaposlenih u ovim organizacionim oblicima regulisan posebnim propisima, a pre svega, Zakonom o radu (“Sl. glasnik RS” broj 24/2005, 61/2005, 54/2009, 32/2013 i 75/2014).
II. Pojam zaposlenih
Zaposleni, u smislu Zakona, jesu:
- funkcioneri koji na osnovu zakonom ili pokrajinskim propisom utvrđene obaveze ili ovlašćenja, zasnivaju radni odnos radi vršenja dužnosti ,
- službenici, i
- nameštenici.
Funkcioner je izabrano, imenovano, odnosno postavljeno lice (osim službenika na položaju) u organima autonomne pokrajine i jedinice lokalne samouprave, odnosno u organima gradske opštine, kao i u službama i organizacijama koje oni osnivaju prema posebnom propisu.
Službenik je zaposleno lice koje profesionalno obavlja stručne poslove iz nadležnosti autonomne pokrajine i jedinice lokalne samouprave ili sa njima povezanih opštih pravnih poslova, informatičkih, materijalno-finansijskih, računovodstvenih i administrativnih poslova. Službenik je zaposleno lice na izvršilačkom radnom mestu kao i na radnom mestu službenika na položaju.
Nameštenik je lice koje zasniva radni odnos radi obavljanja pratećih, pomoćno-tehničkih poslova u autonomnoj pokrajini i jedinici lokalne samouprave.
III. Pojam poslodavca
Poslodavac funkcionera, službenika i nameštenika u autonomnoj pokrajini je autonomna pokrajina, a funkcionera, službenika i nameštenika u jedinicama lokalne samouprave je jedinica lokalne samouprave.
I ovde je očigledna razlika u odnosu na Zakon o državnim službenicima, kojim je propisano da je poslodavac državnih službenika i nameštenika, na koje se taj zakon odnosi, Republika Srbija.
IV. Ko vrši prava i dužnosti u ime poslodavca
Za funkcionere u autonomnim pokrajinama, prava i dužnosti u ime poslodavca, vrši:
- skupština autonomne pokrajine, odnosno radno telo skupštine utvrđeno statutom ili aktom skupštine kojim se uređuje nadležnost, sastav i organizacija radnih tela skupštine ili
- izvršni organ autonomne pokrajine, odnosno stručna služba izvršnog organa utvrđena pokrajinskim propisom.
Za funkcionere u jedinicama lokalne samouprave, prava i dužnosti u ime poslodavca, vrši skupština grada, opštine ili gradske opštine, odnosno radno telo skupštine koje je utvrđeno statutom ili aktom skupštine kojim se uređuje nadležnost, sastav i organizacija radnih tela skupštine.
Za službenike na položaju u autonomnim pokrajinama i jedinicama lokalne samouprave, prava i dužnosti u ime poslodavca vrši organ autonomne pokrajine, odnosno jedinice lokalne samouprave nadležan za postavljenje službenika na položaju.
Za službenike i nameštenike u autonomnim pokrajinama, prava i dužnosti u ime poslodavca vrši rukovodilac organa, službe ili organizacije autonomne pokrajine.
Za službenike i nameštenike u jedinicama lokalne samouprave, prava i dužnosti u ime poslodavca, vrši načelnik gradske ili opštinske uprave ako je obrazovana kao jedinstven organ, odnosno načelnik uprave za pojedine oblasti, ili načelnik uprave gradske opštine, odnosno rukovodilac koji rukovodi službom ili organizacijom.
V. Prava iz radnog odnosa i primena opštih propisa o radu i kolektivnog ugovora
Zaposleni prava iz radnog odnosa uređena Zakonom ostvaruju kod poslodavca.
Propisano da je ovaj zakon primenjuje kao lex specialis, odnosno da se na prava i dužnosti funkcionera i službenika koja nisu uređena ovim ili drugim zakonom, odnosno drugim propisom primenjuju opšti propisi o radu i Poseban kolektivni ugovor za jedinicu lokalne samouprave, kao i kolektivni ugovor kod poslodavca.
Kada je u pitanju primena ovog zakona na nameštenike, ista je uređena na drugčiji način, jer se primenjuju opšti propisi o radu i kolektivni ugovori, osim ako ovim ili posebnim zakonom nije drugačije određeno.