Ministarstvo za rad, zapošljavanje, boračka i socijalna pitanja Vlade Republike Srbije saopštilo je da tekst objavljen na portalu „Bebac“ pod naslovom „Stigao odgovor Ministarstva: Za godinu dana oštećeno više od 13 000 mama“ sadrži nekoliko proizvoljnih i paušalnih ocena o broju „oštećenih porodilja“.
U saopštenju se navodi da se pomenuti tekst odnosi na Zakon o finansijskoj podršci porodici sa decom, koji se primenjuje od 1. jula 2018. godine.
Prema odredbama čl. 12-16, Zakona o finansijskog podršci porodici sa decom (“Sl. glasnik RS”, br. 113/2017 i 50/2018):
Naknada zarade, odnosno naknada plate za vreme porodiljskog odsustva, odsustva sa rada radi nege deteta i odsustva sa rada radi posebne nege deteta
“Član 12.
Naknadu zarade, odnosno naknadu plate za vreme porodiljskog odsustva, odsustva sa rada radi nege deteta i odsustva sa rada radi posebne nege deteta ostvaruju zaposleni kod pravnih i fizičkih lica (u daljem tekstu: zaposleni kod poslodavca).
Zaposleni koji je zasnovao radni odnos nakon rođenja deteta, izuzetno od stava 1. ovog člana, može ostvariti pravo na naknadu zarade odnosno naknadu plate tokom odsustva čija se dužina trajanja računa od dana rođenja deteta.
Naknadu zarade, odnosno naknadu plate iz st. 1. i 2. ovog člana ostvaruje i otac, jedan od usvojitelja, hranitelj, odnosno staratelj deteta, kada u skladu sa propisima o radu koristi odsustvo iz stava 1. ovog člana.
Naknadu zarade, odnosno naknadu plate za vreme porodiljskog odsustva i odsustva sa rada radi posebne nege deteta, za decu različitog reda rođenja, mogu istovremeno koristiti oba roditelja.
Naknadu zarade, odnosno naknadu plate za vreme odsustva sa rada radi nege deteta i odsustva sa rada radi posebne nege deteta, za decu različitog reda rođenja, mogu istovremeno koristiti oba roditelja.
Naknadu zarade, odnosno naknadu plate za vreme porodiljskog odsustva i odsustva sa rada radi nege deteta, za decu različitog reda rođenja, ne mogu istovremeno koristiti oba roditelja.
Pravo na naknadu zarade, odnosno naknadu plate za vreme odsustva sa rada radi posebne nege deteta ne može se ostvariti za dete za koje je ostvareno pravo na dodatak za pomoć i negu drugog lica.
Član 13.
Osnovica naknade zarade, odnosno naknade plate za vreme porodiljskog odsustva i odsustva sa rada radi nege deteta, za lica iz člana 12. ovog zakona, utvrđuje se na osnovu zbira mesečnih osnovica na koji su plaćeni doprinosi na primanja koja imaju karakter zarade, za poslednjih 18 meseci koji prethode prvom mesecu otpočinjanja odsustva zbog komplikacija u vezi sa održavanjem trudnoće, ili porodiljskog odsustva, ukoliko nije korišćeno odsustvo zbog komplikacija u vezi sa održavanjem trudnoće.
Osnovica naknade zarade, odnosno naknade plate, zaposlenog koji je zasnovao radni odnos nakon rođenja deteta, utvrđuje se na osnovu zbira mesečnih osnovica na koji su plaćeni doprinosi na primanja koja imaju karakter zarade, za poslednjih 18 meseci koji prethode mesecu otpočinjanja odsustva po zasnivanju radnog odnosa.
Osnovica naknade zarade, odnosno naknade plate za vreme odsustva sa rada radi posebne nege deteta, za lica iz člana 12. ovog zakona, utvrđuje se na osnovu zbira mesečnih osnovica na koji su plaćeni doprinosi na primanja koja imaju karakter zarade, za poslednjih 18 meseci koji prethode mesecu otpočinjanja odsustva.
Mesečna osnovica naknade zarade, odnosno naknade plate, dobija se deljenjem zbira osnovica iz st. 1. do 3. ovog člana sa 18 i ne može biti veća od tri prosečne mesečne zarade u Republici Srbiji, prema poslednjem objavljenom podatku republičkog organa nadležnog za poslove statistike na dan podnošenja zahteva.
Mesečna osnovica naknade zarade, odnosno naknade plate predstavlja bruto obračunsku vrednost.
Član 14.
Utvrđivanje mesečne osnovice naknade zarade odnosno naknade plate, vrši nadležni organ jedinice lokalne samouprave (u daljem tekstu: nadležni organ) na osnovu podataka o visini osnovice na koju su plaćeni doprinosi na primanja koja imaju karakter zarade, odnosno plate a koji su evidentirani u Centralnom registru obaveznog socijalnog osiguranja, na dan podnošenja zahteva za ostvarivanje prava.
Mesečni iznos naknade zarade, odnosno naknade plate obračunava se na osnovu utvrđene mesečne osnovice naknade zarade, odnosno naknade plate u srazmeri broja radnih dana u petodnevnoj radnoj nedelji, u kojima se ostvaruje pravo u datom mesecu i ukupnog broja radnih dana u tom mesecu.
Na osnovu obračunatog mesečnog iznosa naknade zarade, odnosno naknade plate obračunava se iznos naknade zarade, odnosno naknade plate koji je umanjen za pripadajuće poreze i doprinose.
Prilikom isplate iznosa naknade zarade, odnosno naknade plate iz stava 3. ovog člana, njen pripadajući iznos ne umanjuje se po osnovu novčanih obustava, rate kredita i slično, već je primalac naknade zarade odnosno naknade plate dužan da te obaveze izmiri lično ili preko poslodavca.
Poresku prijavu za obračunate poreze i doprinose podnosi ministarstvo nadležno za socijalna pitanja, a centralizovana isplata mesečne naknade zarade odnosno naknade plate vrši se kad poreska uprava prihvati poresku prijavu.
Prilikom obračuna poreza neoporezivi iznos koristi se srazmerno radnom vremenu primaoca naknade zarade, odnosno naknade plate u odnosu na puno radno vreme u mesecu za koje je priznato pravo, a u skladu sa propisima kojima se uređuje porez na dohodak građana.
Ministarstvo nadležno za socijalna pitanja, iz sredstava obezbeđenih u budžetu Republike Srbije, vrši isplatu mesečnih iznosa naknade zarade odnosno naknade plate bez poreza i doprinosa na tekući račun korisnika, a iznos pripadajućih poreza i doprinosa na zakonom propisan način.
Pun mesečni iznos naknade zarade, odnosno naknade plate za vreme porodiljskog odsustva, ne može biti manji od minimalne zarade utvrđene na dan podnošenja zahteva, ako je kod nadležnog organa evidentirano najmanje šest najnižih osnovica na koje su plaćeni doprinosi na primanja koja imaju karakter zarade.
Pod minimalnom zaradom u smislu stava 8. ovog člana podrazumeva se iznos koji se dobija kada se minimalna cena rada po satu, utvrđena u skladu sa zakonom na dan podnošenja zahteva, pomnoži sa 184 sata i uveća za pripadajuće poreze i doprinose.
Član 15.
Poslodavac, nadležni organ, odnosno ministarstvo nadležno za socijalna pitanja nemaju obavezu dostavljanja obračunskog listića korisniku naknade zarade, odnosno naknade plate iz člana 12. ovog zakona.
Nadležni organ ima obavezu dostavljanja potvrde o godišnjim ostvarenim prihodima korisniku prava iz člana 12. ovog zakona.
Izuzetno od stava 1. ovog člana nadležni organ je dužan da na zahtev korisnika prava dostavi obračunski listić i druge potvrde o isplaćenim naknadama zarade, odnosno naknade plate.
Član 16.
Zahtev za ostvarivanje prava na naknadu zarade, odnosno naknadu plate može se podneti do isteka zakonom utvrđene dužine trajanja prava koje se ostvaruje.
Korisnik prava dužan je da do 8. u mesecu obavesti nadležni organ o svim promenama činjenica koje su od uticaja na isplatu prava.
Nadležni organ dužan je da do 15. u mesecu evidentira sve nastale promene koje se odnose na isplatu prava.
Poslodavac, odnosno korisnik naknade zarade, odnosno naknade plate dužan je da nadležnom organu prijavi svaku promenu u radnopravnom statusu koja je od uticaja na isplatu naknade zarade odnosno naknade plate.“
Ministarstvo podseća na to da se pravo na naknadu zarade za vreme porodiljskog odsustva, odsustva sa rada radi nege deteta i odsustva sa rada radi posebne nege deteta, ostvaruje u skladu sa važećim Zakonom o finansijskoj podršci porodici sa decom.
Prema navodima ministarstva, nijednoj porodilji koja je otpočela porodiljsko odsustvo po zakonu koji je važio do 30. juna 2018. godine, nije usled donošenja novih propisa umanjena, odnosno izmenjena naknada zarade, ili ukinuto neko od propisanih prava, te nijedna porodilja nije oštećena novim propisom.
Porodilje koje su ostvarile pravo po novim propisima koji se primenjuju od 1. jula 2018. godine, takođe se ne mogu smatrati „oštećenim“, jer nisu prethodno ostvarile neko pravo da bi im ono bilo umanjeno.
Takođe, u saopštenju ministarstva se navad da ako bi se prihvatili pogledi izneti na navedenom portalu o „oštećenim porodiljama“, „oštećenima“ bi se najviše moglo smatrati više od 20.000 nezaposlenih porodilja kojima i dalje, zbog nedostatka budžetskih sredstava, ne može biti obezbeđena neka vrsta naknade zbog rođenja deteta, osim roditeljskog dodatka.
Napominje se da veliki broj porodilja ostvaruje naknadu zarade u većem iznosu u odnosu na redovnu platu, jer su im sada u obračun uračunati svi prihodi na koje su platili poreze i doprinose u posmatranom periodu, a koji imaju karakter zarade.
Ističe se da veliki broj porodilja koje ostvaruju naknadu zarade u manjem iznosu, jer su radile kraći vremenski period, ostvaruju i drugu vrstu naknade – ostale naknade po osnovu rođenja i nege deteta, ukoliko su u posmatranom periodu bile angažovane po osnovu „fleksibilnih oblika rada“ (različitih ugovora) i u zbiru njihovi prihodi se ne razlikuju od prihoda koje su ostvarivale dok su radile.
Takođe, navodi se da iznosi roditeljskog dodatka su višestruko veći, a za treće i četvrto dete isplaćuju se i u dužem periodu, tačnije 10 godina. Činjenica je da je novi Zakon o finansijskoj podršci porodici sa decom uvođenjem novih prava i unapređenjem postojećih omogućio daleko veće prihode porodice po rođenju deteta.
Uslovi za ostvarivanje prava na dečji dodatak olakšani su za veliki broj korisnika i mnogi od njih pravo ostvaruju u većem iznosu.
Posebna pažnja posvećena je zaštiti najranjivije kategorije dece (u jednoroditeljskim porodicama, bez roditeljskog staranja, sa smetnjama u razvoju i invaliditetom i korisnika NSP).
Pored navedenog, ističe se da novina koja se ne spominje, a ima izuzetan značaj, jeste direktna isplata svih prava propisanih Zakonom na račun korisnika, što znači redovne prihode porodice svakog meseca.
Ne spominju se ni prihodi koje porodice ostvaruju na osnovu zakonom propisanih „dodatnih prava“ koje lokalne samouprave isplaćuju u skladu sa svojim materijalnim mogućnostima, a čiji broj i iznosi nisu zanemarljivi.
Budžetska izdvajanja po osnovu ovog zakona planirana za 2019. godinu veća su od 58 milijardi dinara, a trenutno preuzete obaveze po osnovu njega u narednom periodu su dvostruko veće i moraju se sukcesivno obezbeđivati u narednom periodu.
Ministarstvo će i u narednom periodu, kao i do sada, uložiti dodatne napore, u skladu sa budžetskim mogućnostima, kako bi se nastavilo sa poboljšanjem materijalnog položaja porodica sa decom, ističe se u saopštenju.
Izvor: Izvod iz Zakona preuzet iz programa “Propis Soft“, Redakcija Profi Sistem Com-a.
Izvor. Sajt Vlade Republike Srbije (www.srbija.gov.rs).