Na sajtu Narodne skupštine Republike Srbije, 29. novembra 2017. godine, objavljen je Predlog Zakona o poštanskim uslugama (u daljem tekstu: Predlog zakona). Prema stavu predlagača razlozi za donošenje novog zakona ogledaju se u podizanju kvaliteta poštanskih usluga, efikasnijem funkcionisanju poštanske mreže, unapređenju uslova pristupa poštanskoj mreži, razvoju tržišta poštanskih usluga shodno potrebama privrede i građana Republike Srbije i stvaranju uslova da obavljanje univerzalne poštanske usluge bude u potpunosti u skladu sa društvenim, ekonomskim i tehnološkim okruženjem u Republici Srbiji.
Imajući u vidu činjenicu da je Republika Srbija kandidat za članstvo u EU, a važeći Zakon o poštanskim uslugama („Sl. glasnik RS”, br. 18/05, 30/10 i 62/14) je usaglašen sa Direktivom 1997/67/EZ odnosno prvom poštanskom direktivom i delimično usaglašen sa drugom Direktivom 2002/39/EZ i trećom Direktivom 2008/6/EZ, bilo je neophodno izvršiti dalje usklađivanje sa odredbama druge i treće poštanske direktive. U Predlogu zakona u potpunosti je implementirana druga poštanska direktiva (Direktiva 2002/39/EC), kao i većina odredaba treće (Direktiva 2008/06/EC).
Predloženim rešenjima obezbeđuje se veći stepen zaštite korisnika poštanskih usluga, pošiljalaca i primalaca poštanskih pošiljaka. Vrlo detaljno je uređena odgovornost poštanskog operatora i naknada štete koju je poštanski operator dužan nadoknaditi korisniku, po osnovu utvrđene odgovornosti, kao i odgovornost pošiljaoca. Takođe su redefinisane i obaveze poštanskih operatora u delu koji se odnosi na donošenje opštih uslova poštanskih operatora, odnosno koja pitanja moraju biti uređena ovim aktom operatora (vrste usluga, vrste posebnih usluga, postupak sa neisporučivim pošiljkama, povrat pošiljaka, zabranjena sadržina, postupanje sa otkupnim, vrednosnim pošiljkama i pošiljkama sa plaćenim odgovorom).
Novine u Predlogu zakona koje se odnose na odgovornost pošiljaoca poštanske pošiljke, su novine koje su se nametnule kao potreba na koju je ukazala praksa, a koje nisu bile regulisane postojećim zakonom, što je ostavilo prostor za zloupotrebe upravo od strane pošiljalaca, posebno u delu koji se odnosi na zabranjenu sadržinu pošiljke, pakovanja sadržine pošiljke koja može dovesti do oštećenja drugih pošiljaka u tokovima prenosa ili oštećenja vozila i povređivanja zaposlenih kod poštanskog operatora. Takođe, iz navedenih razloga, je propisan i postupak evidentiranja broja lične isprave u manipulativne isprave koje prate prijem i uručenje registrovanih, odnosno vrednosnih i otkupnih pošiljaka, u skladu sa zakonom koji reguliše zaštitu podataka o ličnosti.
Predlogom zakona je detaljno razrađena obaveza javnog poštanskog operatora da pod određenim, jasno utvrđenim uslovima, po ispunjenju istih, omogući drugim poštanskim operatorima pristup mreži. Predlog zakona taksativno propisuje da zahtev za pristup mreži mora da sadrži: podatke o korisniku koji zahteva pristup mreži, spisak poštanskih usluga i procenu količine pošiljki kojima pristupa mreži; procenu dinamike predaje pošiljki, tačke pristupa poštanskoj mreži, spisak podataka i usluga, pristupni period na koji se zahteva pristup poštanskoj mreži. Predlogom zakona je utvrđeno u kojim slučajevima javni poštanski operator može odbiti zahtev za pristup mreži, kao i rok u kome je javni poštanski operator u obavezi da obavesti podnosioca zahteva o svojoj odluci po zahtevu za pristup mreži.
Međusobna prava i obaveze između javnog poštanskog operatora i poštanskih operatora uređuju se Ugovorom o pristupu mreži, a sporove proistekle iz Ugovora, rešavaće regulator. Ugovor o pristupu mreži je strogo formalan i Predlogom zakona je taksativno navedeno da Ugovor o pristupu mreži mora da sadrži: prava i obaveze javnog poštanskog operatora i korisnika pristupa; vrste usluga koje će korisnik pristupa obavljati i uslove pristupa; tačke pristupa poštanskoj mreži; cene, način i rokove plaćanja za pristup poštanskoj mreži; postupak izmene ugovora, kao i period trajanja i razloge za raskid ugovora. Takođe je utvrđena i obaveza javnog poštanskog operatora da po potpisivanju Ugovora o pristupu mreži, obezbedi korisniku pristupa i pristup bazi adresnih podataka po kojoj se vrši prerada pošiljaka, podacima o promeni adrese, preusmeravanju poštanskih pošiljaka i vraćanju pošiljaka pošiljaocu.
Predlogom zakona je izvršeno usklađivanje sa: Zakonom o prekršajima u delu koji se odnosi na uvođenje prekršajnog naloga, kao i u delu koji se odnosi na propisivanje raspona minimalnog i maksimalnog iznosa novčane kazne; Zakonom o inspekcijskom nadzoru u delu ovlašćenja i dužnosti inspektora koji se odnosi na utvrđivanje i proveru identiteta nadziranog subjekta; odredbama Zakona o zaštiti potrošača, u pogledu rokova u kojima korisnici poštanskih usluga mogu zatražiti zaštitu svojih prava, a operator je dužan da u propisanom roku odluči i korisnika obavesti o ishodu reklamacionog postupka. Prema važećem zakonu, operatoru je ostavljen rok od 30 dana da odluči o osnovanosti reklamacije korisnika, a sada je utvrđen rok osam dana, shodno navedenom zakonu, deleći mišljenje da je ovako određen rok u interesu korisnika.
Predlogom zakona je detaljnije uređeno i poglavlje poštanskih maraka, što takođe predstavlja novinu u odnosu na postojeći zakon. U tom smislu, propisana je i obaveza javnog poštanskog operatora da nadležnom ministarstvu dostavlja izveštaje u vezi prodaje redovnih i prigodnih, kao i personalizovanih poštanskih maraka, koja pored toga što je sredstvo plaćanja poštanskih usluga, predstavlja i opšteprihvaćen način promocije i marketinga u većini evropskih zemalja. Javni poštanski operator je dužan da izdaje prigodne poštanske marke i vrednosnice, isključivo u skladu sa utvrđenim Planom izdavanja prigodnih poštanskih maraka i vrednosnica i redovnih izdanja poštanskih maraka i vrednosnica, što je i sankcionisano u slučaju nepostupanja po istom. Predlogom zakona je propisano i koje se poštanske marke smatraju nevažećim u smislu zakona. Takođe je utvrđeno, da poštanske marke moraju ispunjavati uslove propisane aktima Svetskog poštanskog saveza i u skladu sa tim, one moraju da sadrže naziv države u kojoj se izdaju, odnosno reč „Srbijaˮ.
Predlog zakona će svojim predloženim rešenjima omogućiti da tržišni mehanizmi pospeše kvalitet pružanja poštanskih usluga, bolju zaštitu korisnika, veću i zdraviju konkurenciju na tržištu poštanskih usluga, što će svakako dovesti do povećanja kvaliteta i nižih cena poštanskih usluga.
I Obrazloženje pojedinih odredaba Zakona
U poglavlju I. Osnovne odredbe, u čl. 1-3. Predloga zakona, propisano je šta se ovim zakonom uređuje, ciljevi i načela u oblasti poštanskih usluga, kao i definisanje značenja pojedinih izraza koji su upotrebljeni u ovom zakonu.
U poglavlju II. Nadležnosti, u čl. 4-6. Predloga zakona, izvršena je podela nadležnosti u oblasti poštanskih usluga između Vlade, Ministarstva i Regulatorne agencije za elektronske komunikacije i poštanske usluge (u daljem tekstu: Agencija) tako da: Vlada utvrđuje osnovna opredeljenja i principe obavljanja poštanskih usluga, donosi strateške akte i akcione planove za njihovo sprovođenje. Ministarstvo donosi propise, vrši nadzor nad primenom propisa, rešava po žalbama, predstavlja Republiku Srbiju u međunarodnim organizacijama, stara se o sprovođenju sporazuma u oblasti poštanskog saobraćaja i obavlja druge poslove predviđene Predlogom zakona. Agencija donosi podzakonske akte, izdaje i oduzima dozvole, učestvuje u radu međunarodnih organizacija, posreduje u vansudskom rešavanju sporova između operatora i korisnika poštanskih usluga, vrši stručni nadzor.
U poglavlju III. Poštanske usluge, u čl. 7-38. Predloga zakona, uređeno je obavljanje poštanskih usluga, kako se obavljaju poštanske usluge, ko donosi opšte uslove, i ko na njih daje saglasnost, obaveze poštanskih operatora u pogledu obaveštavanja o radnom vremenu, postupanja u skladu sa standardima kvaliteta koje propisuje Agencija, mogućnost poštanskih operatora da pri obavljanju poštanskih usluga koriste poštansku mrežu, tehničko-tehnološka rešenja ili baze podataka drugih poštanskih operatora, pravo i obavezu korisnika poštanskih usluga da odaberu uslugu koja odgovara prirodi i značaju, odnosno stvarnoj vrednosti poštanske pošiljke, pravo poštanskih operatora da mogu da ostvaruju poštanske usluge preko punomoćnika, vrste poštanskih usluga, da uslove za unapređenje i održavanje univerzalne poštanske usluge utvrđuje nadležno ministarstvo donošenjem podzakonskog akta, ko ima pravo na korišćenje reči ili dela reči „pošta“, obaveza Agencije da prati rad davalaca univerzalne poštanske usluge, koje usluge spadaju u rezervisane poštanske usluge, koje usluge čine ostale poštanske usluge, poštarina za obavljanje poštanskih usluga, poštarina za univerzalnu poštansku uslugu i održivost univerzalne poštanske usluge.
U poglavlju IV. Poštanske pošiljke, u čl. 39-62. Predloga zakona, propisano je koje uslove treba da ispune poštanske pošiljke, prijem poštanskih pošiljaka, koje su to poštanske pošiljke čiji je slanje zabranjeno, kako se uručuju poštanske pošiljke, postupanje sa neisporučenim poštanskim pošiljkama, rokove za uručenje poštanskih pošiljaka, pristup mreži javnog poštanskog operatora, šta treba da sadrži zahtev za pristup mreži, ko rešava eventualne nastale sporove, međusobna prava i obaveze javnog poštanskog operatora i korisnika pristupa mreži, cena pristupa mreži, u kojim slučajevima prestaje ugovor o pristupu mreži.
U poglavlju V. Dozvole, u čl. 63-72. Predloga zakona, je utvrđeno da se poštanske usluge obavljaju na osnovu dozvola koje izdaje Agencija, vrste dozvola, šta se sve prilaže uz zahtev za dobijanje dozvola, ko propisuje obrasce za izdavanje dozvola, u kom roku se mora odlučiti o urednom zahtevu za dodelu dozvola, vremenski period na koji se izdaje dozvola, u kojim slučajevima se dozvola može oduzeti, troškovi izdavanja dozvola i obavljanja poštanskih usluga.
U poglavlju VI. Poštanske marke, u čl. 73-76. Predloga zakona, je utvrđeno da se poštanske marke koriste kao sredstvo plaćanja koje obavlja javni poštanski operator, ko obavlja poslove u vezi izdavanja, prodaje i povlačenja iz upotrebe poštanskih maraka, ko utvrđuje plan izdavanja poštanskih maraka, koje su obaveze javnog poštanskog operatora, koje marke se smatraju nevažećim.
U poglavlju VII. Zaštita korisnika poštanskih usluga i prigovori, u čl. 77-86. Predloga zakona, je utvrđeno u kojim slučajevima korisnik poštanskih usluga može podneti reklamaciju poštanskom operatoru, izjašnjenje operatora, pravo korisnika poštanskih usluga da podnese prigovor Agenciji, kao i nadležnom ministarstvu, odgovornost poštanskog operatora, oslobađanje od odgovornosti, odgovornost pošiljaoca, kao i u kojim slučajevima dolazi do zastarelosti potraživanja.
U poglavlju VIII. Nadzor, u čl. 87-95. Predloga zakona je propisano ko vrši nadzor nad primenom zakona i drugih propisa kojima je uređeno obavljanje poštanskih usluga, ovlašćenja inspektora za poštanske usluge, odnosno, prava i dužnosti inspektora za poštanske usluge, mere koje se mogu izreći u postupku inspekcijskog nadzora.
U poglavlju IX. Stručni nadzor, u čl. 96-98. Predloga zakona propisano je ko vrši stručni nadzor nad primenom ovog zakona i drugih propisa kojima je uređeno obavljanje poštanskih usluga, ko propisuje način i postupak stručnog nadzora, gde se može obavljati stručni nadzor, ko utvrđuje obrazac legitimacije.
U poglavlju X. Kaznene odredbe, u čl. 99-104. Predloga zakona utvrđeno je koje povrede materijalnih odredaba čine privredni prestup, prekršaj, kao i raspon novčane kazne koja se može izreći za učinjen privredni prestup i prekršaj kao i u kojim slučajevima i u kom iznosu će se kazniti poštanski operator za prekršaj (prekršajni nalog).
U poglavlju XI. Prelazne i završne odredbe, u čl. 105-111. Predloga zakona utvrđeno je u kom roku nadležno ministarstvo i agencija donose podzakonske akte, koji akti se u međuvremenu primenjuju, da izdate dozvole važe do isteka roka na koji su izdate, po kojim propisima se okončavaju započeti postupci, kad prestaje da važi član 24, a u vezi rezervisanog servisa, kada prestaje da važi postojeći zakon, kao i stupanje na snagu ovog zakona.
Izvor: Obrazloženje Predloga Zakona o poštanskim uslugama preuzeto je sa sajta Narodne skupštine Republike Srbije (www.parlament.gov.rs).