Zakonom o glavnom gradu uređuje se položaj, nadležnosti i organi grada Beograda kao glavnog grada Republike Srbije te, s tim u vezi, i nadležnosti organa grada Beograda, dok se na pitanja koja nisu uređena Zakonom o glavnom gradu, a odnose se na grad Beograd kao jedinicu lokalne samouprave, primenjuju odredbe Zakona o lokalnoj samoupravi.
Ustav, Zakon o teritorijalnoj organizaciji Republike Srbije („Službeni glasnik RS” , br. 129/07, 18/16 i 47/18), a posredno i Zakon o lokalnoj samoupravi („Službeni glasnik RS”, br. 129/07, 83/14 – dr. zakon, 101/16 – dr. zakon i 47/18), prepoznaju grad Beograd kao posebnu teritorijalnu jedinicu, i to kao jedinicu lokalne samouprave izdvojenu u odnosu na ostale opštine i gradove. Međutim, postojećim rešenjima u Zakonu o glavnom gradu ta posebnost nije u potpunosti sprovedena. Izmene i dopune Zakona o glavnom gradu (Predlog zakona) imaju za cilj:
1) Regulisanje položaja grada Beograda, polazeći od toga da se radi o posebnoj teritorijalnoj jedinici u sistemu lokalne samouprave, koja je specifična zbog svoje veličine, broja stanovnika, kao i činjenice da je privredni, finansijski, saobraćajni i kulturni centar Republike Srbije, sa položajem glavnog grada Republike Srbije.
2) Stvaranje mogućnosti da grad Beograd prenese na gradske opštine u svom sastavu veći broj poslova nego što to postojeća regulativa omogućuje.
3) Usaglašavanje sa zakonima koji su u međuvremenu doneti, a odnose se na jedinice lokalne samouprave.
Polazeći od navedenog, Predlog zakona predviđa pojedine izuzetke u odnosu na ostale jedinice lokalne samouprave. Tako se predviđa i mogućnost da komunalne mreže na teritoriji grada Beograda mogu biti u svojini vršioca komunalne delatnosti.
Naime, saglasno odredbama člana 11. Zakona o javnoj svojini („Službeni glasnik RS”, br. 72/11, 88/13, 105/14, 104/16 – dr. zakon, 108/16, 113/17 i 95/18), mreža je dobro od opšteg interesa i kada se njome obavlja delatnost pružanja usluga od strane pravnih lica osnovanih od nosilaca javne svojine, u javnoj je svojini. Javno preduzeće u obavljanju navedenih komunalnih delatnosti koristi mrežu i njome upravlja, a Grad kao titular prava javne svojine na mreži u obavezi je da obezbedi sredstva za rekonstrukciju, adaptaciju, sanaciju i investiciono održavanje mreže, adekvatno planira potrebe i prioritete na nivou budžetske godine, sprovodi postupke javnih nabavki i preduzima sve potrebne aktivnosti kako bi mreža bila u upotrebljivom stanju za kvalitetno i kontinuirano pružanje komunalne usluge od strane javnog preduzeća. Pored toga, prema članu 24. stav 2. Zakona o komunalnim delatnostima („Službeni glasnik RS”, br. 88/11, 104/16 i 95/18), one komunalne delatnosti kod kojih se krajnji korisnik može utvrditi prevashodno se finansiraju iz cena komunalnih usluga, a prema stavu 1. tačka 1) istog člana sredstva za razvoj i obavljanje komunalnih delatnosti obezbeđuju se iz prihoda od prodaje komunalnih usluga, iz čega proizlazi da se za razvoj i obavljanje tih komunalnih delatnosti koriste sredstva koja preduzeće naplati od krajnjeg korisnika usluge.
Davanjem komunalne mreže u svojinu vršiocu komunalne delatnosti ostvaruje se efikasnost i poboljšava kvalitet u pružanju komunalne usluge. Do donošenja Zakona o javnoj svojini, javna komunalna preduzeća upravljala su mrežom na način da su ulagala sredstva u njeno održavanje.
Uspostavljanjem prava javne svojine na mreži u skladu sa zakonom, 26 ovaj posao je preuzeo Grad. S tim u vezi, predloženo rešenje neće zahtevati značajne organizacione i kadrovske kapacitete, imajući u vidu da su javna komunalna preduzeća već obavljala ovaj posao, a da su se sredstva obezbeđivala iz cene komunalne usluge.
Usled navedenih specifičnosti grada Beograda, neophodno je odgovarajućom regulativom stvoriti i mogućnosti za prenošenje većeg broja poslova Grada na gradske opštine koje, u skladu sa zakonom, grad Beograd obrazuje, i koje su u neposrednijem kontaktu sa građanima sa svog područja. S druge strane, na ovaj način postigla bi se i unutrašnja decentralizacija grada Beograda što bi omogućilo kvalitetnije i efikasnije obavljanje poslova iz nadležnosti grada Beograda, a što i jeste cilj obrazovanja gradskih opština.
Polazeći od toga, Predlogom zakona, pored ostalog, predviđa se mogućnost da gradske opštine mogu osnivati javna preduzeća, uz prethodnu saglasnost Skupštine grada Beograda, u skladu sa Statutom grada Beograda kojim će se utvrditi organ gradske opštine koji vrši prava osnivača.
Očekuje se da će se ovim rešenjem, a imajući u vidu razuđenost teritorije grada, kao i činjenicu da određene gradske opštine predstavljaju urbane celine i svojevrsne administrativne centre za određeno područje, stvoriti uslovi za efikasnije i kvalitetnije obavljanje delatnosti iz nadležnosti grada, a posebno za obavljanje komunalnih delatnosti na području gradskih opština.
S obzirom na to da javna preduzeća osnovana od strane grada Beograda usled postojećih tehničko-tehnoloških kapaciteta obavljaju delatnost na delu teritorije grada Beograda, ovo rešenje neće uticati na rad tih javnih preduzeća. Predlogom zakona predviđa se da pojedine urbanističke planove donose gradske opštine za svoje područje, kada je to Statutom grada predviđeno. Očekuje se da ovo rešenje stvori uslove za efikasnije i kvalitetnije urbano planiranje na području određenih gradskih opština, s obzirom na to da bi same gradske opštine sprovodile proceduru za izradu i donošenje tih planova na svom području, a imajući u vidu da gradske opštine imaju celovitiji uvid u urbane probleme i potrebe građana na svom području.
Ovim rešenjem stvorili bi se uslovi za brže i sveobuhvatnije pokrivanje teritorije grada urbanističkim planovima. Osim navedenog, Predlogom zakona predviđa se da gradske opštine mogu obrazovati, odnosno ukinuti mesne zajednice i druge oblike mesne samouprave na svom području, kao i da će se aktom o osnivanju mesne zajednice, u skladu sa Statutom grada Beograda, utvrditi poslovi koje vrši mesna zajednica, organi i organizacija rada organa, način odlučivanja kao i postupak izbora saveta i drugih organa mesne zajednice kao i druga pitanja od značaja za rad mesne zajednice, odnosno drugog oblika mesne samouprave. Navedeno rešenje predviđeno je polazeći od toga da gradske opštine imaju neposredniji kontakt sa građanima sa svog područja, da su upoznate sa njihovim potrebama i problemima, samim tim i sa potrebom obrazovanja, odnosno ukidanja mesnih zajednica na svom području.
Ovo rešenje je celishodnije i treba da doprinese efikasnijem i neposrednijem zadovoljavanju potreba i interesa lokalnog stanovništva u gradskim naseljima, kao i selima na području gradskih opština. Zakon o glavnom gradu, donet 2007. godine, neophodno je usaglasiti i sa zakonima koji su u međuvremenu doneti, odnosno sa zakonima koji su pretrpeli izmene i dopune, a uređuju pojedina pitanja od značaja za rad i funkcionisanje lokalne samouprave, i to: Zakonom o izmenama i dopunama Zakona o lokalnoj samoupravi („Službeni glasnik RS”, broj 47/18), Zakonom o planiranju i izgradnji („Službeni glasnik RS”, br. 72/09, 81/09 – ispr., 64/10 – US, 24/11, 121/12, 42/13 – US, 50/13 – US, 98/13 – US, 132/14, 145/14, 83/18 i 31/19), Zakonom o javnoj svojini („Službeni glasnik RS”, br. 72/11, 88/13, 105/14, 104/16 – dr. zakon, 108/16, 113/17 i 27 95/18), Zakonom o stanovanju i održavanju zgrada („Službeni glasnik RS”, br. 104/16), Zakonom o smanjenju rizika od katastrofa i upravljanju vanrednim situacijama („Službeni glasnik RS”, broj 87/18), Zakonom o visokom obrazovanju („Službeni glasnik RS”, broj 88/17, 27/18 – dr. zakon i 73/18) i Zakonom o zaposlenima u autonomnim pokrajinama i jedinicama lokalne samouprave („Službeni glasnik RS”, br. 21/16, 113/17, 95/18 i 113/17 – dr. zakon).
Izvor: obrazloženje Zakona, sajt Narodne skupštine Republike Srbije
Izvor: izvod iz Zakona preuzet iz programa “Propis Soft“, Redakcija Profi Sistem Com-a