Da bi se postigao cilj krivičnog postupka , odnosno da bi se učinilac krivičnog dela oglasio krivim i kaznio po zakonu, a nevino lice oslobodilo od optužbe, sud mora da izvodi i nakon toga ocenjuje dokaze pomoću kojih utvrđuje istinu. Najbitnije u krivičnom postupku je utvrditi činjenino stanje koje je potrebno za donošenje pravilne i zakonite odluke. Činjenično stanje je najvažniji pojam i temelj krivičnog postupka.
Činjenično stanje predstavlja krivično pravni događaj koji se odigrao u prošlosti i koji je sadržan u odgovarajućem optužnom aktu. Na osnovu dokaznih sredstava, koji predstavljaju izvor saznanja, sud u krivičnom postupku vrši rekonstrukciju događaja iz prošlosti koji se odigrao u stvarnosti i time utvrđuje činjenice koje su osnov za donošenje valjane odluke.
Naravno, imamo činjenice koje će sud uzeti kao utvrđene-notorne činjenice, pravne presumpcije i druge nesumnjive činjenice, i ako nisu bile predmet dokazviavanja. To su činjenice koje su same po sebi pouzdane. U nedostatku direktnih dokaza, pri utvrđivanju činjeničnog stanja koristiti indicije koje takođe predstavljaju osnov za donošenje odluke.
Istina koja se utvrđuje u krivičnom postupku većina autora definiše kao relativnu sudsku istinu koja se svodi na najveći mogući stepen izvesnosti do koga sud može doći u krivičnom postupku.
Najkraće rečeno, činjenično stanje u krivičnom postupku predstavlja jedan skup, kompleks ili zbir odlučnih činjenica na kojima se neposredno zasniva primena zakona. Sve činjenice koje predstavljaju osnov za neposrednu primenu materijalnog ili procesnog zakona u krivičnom postupku nazivaju se pravno relevantnim ili odlučnim činjenicama.
Zaključke o odlučnim činjenicama sud izvodi na osnovu svog slobodnog uverenja i slobodne ocene dokaza.
Izvođenje zaključka o tome da li odlučna činjenica odgovara pojmu sadržanom u narmi sasvim je različita aktivnost od prthodne aktivnosti. Tada sud ne utvrđuje postojanje činjenica, već ispituje da li utvrđena odlučna činjenica odgovara jednom apstraktnom pojmu koji je definisan u normi, a to ocenjivanje ne vrši se na osnovu slobodnog sudijskog uverenja, slobodne ocene dokaza, već na osnovu pravnog obrazovanja, poznavanje zakona, pravila tumačenja zakona i uz primenu stavova iz pravne teorije i judikature.