Posebna okolnost za odmeravanje kazne za krivično delo učinjeno iz mržnje propisana je odrebama člana 54a Krivičnog zakonika (“Sl. glasnik RS”, br. 85/2005,88/2005 – ispr., 107/2005 – ispr., 72/2009, 111/2009, 121/2012, 104/2013,108/2014 i 94/2016), u okrviru odredbi koje regulišu “Odmeravanje kazne”.
Prema navedenoj odredbi:
Ako je krivično delo učinjeno iz mržnje zbog pripadnosti rasi i veroispovesti,nacionalne ili etničke pripadnosti, pola, seksualne orijentacije ili rodnog identiteta drugog lica, tu okolnost sud će ceniti kao otežavajuću okolnost,osim ako ona nije propisana kao obeležje krivičnog dela.
Pojam “mržnje”, u kontekstu krivičnog dela učinjenog iz mržnje, u zakonu nije posebno definisan.
Shvaćena uopšteno, pravna teorija daje različite definicije mržnje. Ona se definiše kao neprijateljsko osećanje prema nekome i predstavlja psihološki osnov za stvaranje konfliktnih situacija i preduzimanja određenih akcija, usled čega mogu nastati teški poremećaji u odnosima, odnosno kao jako negativno osećanje koje predstavlja pogodno tlo za preduzimanje raznih ekcesnih ponašanja, pa i krivičnih dela.
Mržnju treba shvatiti kao motiv za vršenje krivičnog dela, koja se ogleda u predrasudama.
Smernice u određivanju ovog pomjma nudi i Okvirna odluka Saveta Evropske Unije, u kojoj se ističe da mržnju u ovom kontekstu treba razumeti kao nedozvoljeno, odnosno kriminalizovano ponašanje zasnovano na rasi, boji, veroispovesti ili nacionalnom ili etničkom poreklu.
Upotreba reči mržnja može pogrešno navesti na zaključak da izvršilac dela mora da mrzi konkretnog oštećenog ili grupu kojoj on pripada da bi krivično delo koje je počinio predstavljalo krivično delo učinjeno iz mržnje, što nije slučaj. Drugi aspekt mržnje kao posebno otežavajuće okolnosti odnosi se na predmet mržnje, odnosno njene usmerenosti prema pripadnicima grupa koje imaju određene zajedničk ekarakteristike, tzv. “zaštićene karakteristike”.
Prema citiranoj odredbi KZ, zaštićene karakteristike su eksplicitno navedene, to su pripadnost raci i veroispovesti, nacionalna i etnička pripadnost, pol, seksualna orjentacija ili rodni identitet drugog lica, što znači da ukoliko je krivično delo učinjeno iz mržnje zbog neke druge grupne karakteristike, u tom slučaju se ne bi mogla primeniti odredba čl.54a KZ.
Premana vedenoj odredbi, sud je u obavezi da prilikom odmeravanja kazne uzme u obzir isvrhu kažnjavanja i sve olakšavajuće i otežavajuće okolnosti koje utiču da kazna bude manja ili veća, pa među njima i motiv za izvršenje krivčnog dela.
Dakle,ukoliko se u konkretnom slučaju utvrdi da je učinilac krivičnog dela za njegovo izvršenje bio motivisan mržnjom, ne prema konkretnom oštećenom kao individui,već prema određenim grupnim karakteristikama koje oštećeni deli, sud to može i treba da ceni kao otežavajuću okolnost prilikom odmeravanja kazne.
Analizirajući odrebe člana 54a Krivičnog zakonika, primećuje se da iste mržnju kao obaveznu otežavajuću okolnost predviđaju samo ako je krivično delo učinjeno iz mržnje zbog pripadnosti grupi koja ima određene zajedničke, zaštićene karakteristike.
Postavlja se pitanje da li se ova odredba može primeniti kada je krivično delo učinjeno prema oštećenom, za koga je izvršilac dela pogrešno verovao da pripada nekoj od tih grupa, te da je to bio motiv za izvršenje krivičnog dela prema njemu.
Ako pogledamo odredbu čl.54a KZ, smatra se da ista u ovakvim slučajevima ne bi mogla da bude primenjena, odnosno ista ne bi mogla da bude cenjena kao otežavajuća okolnost.
Da bi došlo do primene navedene odredbe, potrebno je prepoznati krivično delo učinjeno iz mržnje.
Mržnja kao motivacija je subjektivnog karaktera. Pokazatelje treba shvatiti kao objektivne činjenice ili okolnosti koje su prisutne u krivičnom delu, koje stoje same ili u određenom odnosu prema drugim činjenicama i okolnostima, a ukazuju na to da su postupci učinioca bili motivisani, potpuno ili delimično, bilo kojim oblikom predrasuda.
Kada se utvrdi da je krivično delo učinjeno iz mržnje, to ne mora biti sadržano u činjeničnom opisu krivičnog dela, jer to nije element krivičnog dela, već okolnost koju sud mora da ceni kao otežavajuću okolnost prilikom odmeravanja kazne. Naravno, ovaj motiv je neophodno dokazati u krivičnom postupku. Mržnja se uzima kao otežavajuća okolnost, ukoliko nije propisana kao obeležje krivičnog dela.
Značaj ovog izlaganja ogleda se pre svega u pokušaju da se skrene pažnja, da se podseti, na postojanje posebne okolnosti za odmeravanje kazne za krivično delo učinjeno iz mržnje, pošto je nesporno da se ova odredba vrlo retko primenjuje u sudskoj praksi.
Izvor: Izvod iz zakona preuzet iz programa „Propis Soft“, Redakcija Profi Sistem Com.